Διάκριση της μαθήτριας της Β΄ λυκείου των Εκπαιδευτηρίων «Αθηνά» Παχιού Ασπασίας στον 30ο Πανελλήνιο Διαγωνισμό Γραπτών και Καλλιτεχνικών Εργασιών της Ευρωπαϊκής Ημέρας Σχολείων με θέμα τον Εθελοντισμό. Συμμετείχε τον Αύγουστο του 2012 στο Συμβούλιο της Ευρώπης στο Otzenhausen στη Γερμανία.
Στη σύγχρονη τεχνοκρατούμενη κοινωνία των ξέφρενων και αγχωτικών ρυθμών ζωής με τους ανάλγητους νόμους της αγοράς και της στυγνής οικονομικής συνδιαλλαγής η έννοια του εθελοντισμού προβάλλει σαν μια «όαση» ως μια δυναμική έκφραση του ανθρωπισμού. Με αφορμή, λοιπόν, πρόσφατες συζητήσεις για τα σημερινά αδιέξοδα και τη συμβολή του εθελοντισμού στην καταπολέμησή τους, αποφάσισα να μοιραστώ μαζί σας τις απόψεις μου για αυτό το καίριο ζήτημα. Ποιες θετικές απόρροιες πηγάζουν, όμως, από την εθελούσια προσφορά και ποιοι λόγοι μας οδηγούν σε αυτή τη διαπίστωση;
Αναμφίβολα, οι σημερινοί πολίτες εξατομικευμένα αποτελούν ποικιλότροπα γενεσιουργό αιτία για την αναγκαιότητα του εθελοντισμού. Ειδικότερα, ο ατομικισμός είναι ένα πραγματικά σύνηθες φαινόμενο της εποχής μας, το οποίο περιχαρακώνει την ανθρώπινη προσωπικότητα στα επιβαλλόμενα από τον εγωισμό «τείχη», υπονομεύοντας οτιδήποτε νοηματοδοτεί τη ζωή μας, απομακρύνοντας από ευαισθησίες και αγνά αισθήματα. Επιπλέον, ο υλικός ηδονισμός λειτουργεί πολλές φορές παρελκυστικά για την ανιδιοτελή αγάπη προς τη ζωή και τον συνάνθρωπο, προωθώντας την εμπορευματοποιημένη αντίληψη της συναναστροφής με τον «πλησίον» • έτσι, ο άνθρωπος ρέπει στην αλλοτρίωση και την απώλεια της εγγενούς συναισθηματικής του νοημοσύνης, γι’ αυτό και η αλληλεγγύη σήμερα άπτεται των αγαθοεργιών του εθελοντισμού. Παράλληλα, οι συχνά ιλιγγιώδεις ρυθμοί της ζωής και η υπερεντατικοποίηση της εργασίας υποθάλπουν την εσφαλμένη αντιμετώπιση της κάθε είδους ανέχειας και δυσκολίας και αποβαίνουν βασικοί «σκόπελοι» στην κινητοποίηση κάθε ατομικής πρωτοβουλίας. Τέλος, θα ήταν ατόπημα, αν πιστεύαμε πως το γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι φύσει κοινωνικό ον –κατά τη ρήση του Αριστοτέλη- δεν αποτελεί βασικό αίτιο της σύγχρονης ανάγκης για εθελοντισμό, αποδεικνύοντας πως, αν και οι αντιξοότητες πληθαίνουν, παραμένει πλάσμα «χαρίεν». Αβίαστα, λοιπόν, αντιλαμβανόμαστε πως συχνά η εξατομικευμένη συμπεριφορά όλων συνιστά επιτακτική την εθελούσια βοήθεια.
Βέβαια, θα ήταν δύσκολο, αν όχι αδύνατο, να αρνηθούμε ότι πολυεπίπεδες κοινωνικές παράμετροι επιτάσσουν τον εθελοντισμό ως λυσιτελές μέτρο. Αναλυτικότερα, η σημερινή παιδεία δεν δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον πλουραλισμό, μα ως επί το πλείστον αρκείται στην αποστήθιση και την αποσπασματικότητα της γνώσης, αναγκάζοντας τα φιλάνθρωπα αισθήματα και την αυτοδιάθεση για το συνάνθρωπο να ατροφούν. Ακόμη, αξίζει να υπογραμμίσουμε ότι οι κάθε είδους ηγεσίες, πνευματικές και πολιτικές, επιδιώκουν την επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο με κάθε τίμημα, συχνά αδιαφορώντας για τους πολίτες που νοσούν –κυριολεκτικά ή μεταφορικά, ουσιαστικά εναποθέτοντας όλες τις ελπίδες στην εθελοντική προσφορά. Ταυτόχρονα, ο «πυρήνας» του οικογενειακού περιβάλλοντος δεν είναι πλέον «αδιάσπαστος» λόγω των πολλαπλών και αντιφατικών ρόλων των μελών του, τα οποία λόγω των συνεχών ευθυνών τους αδυνατούν να προσεγγίσουν τα ύψιστα ιδανικά και να μυήσουν τα νεαρά μέλη στον ασπασμό τους. Άρα, εύκολα κατανοούμε τις πολυποίκιλες κοινωνικές πτυχές που αναδεικνύουν την εθελοντική προσφορά σε αποτελεσματικό μέσο άρσης των αδιεξόδων.
Γεγονός είναι πως μέσω των προαναφερθέντων αγόγγυστα μπορεί να διαπιστωθεί ότι η εθελοντική δράση καθίσταται αναγκαία εξαιτίας πολυδιάστατων παραγόντων. Ποιες ωφέλειες, όμως, προκύπτουν από την οργανωμένη εθελούσια βοήθεια;
Δίχως αμφισβήτηση, οι «καρποί» του εθελοντισμού τόσο για το άτομο που προσφέρει όσο και για τον άνθρωπο που δέχεται την υποστήριξη είναι κεφαλαιώδεις. Συγκεκριμένα, η εθελοντική δράση «αγγίζει» την καρδιά, εκλεπτύνει το συναίσθημα και ενισχύει την υγιή ανθρώπινη σχέση υπό τη μορφή αλληλεπίδρασης, αφού είναι μια κίνηση ουμανισμού, αλλά ίσως και κάτι περισσότερο από αυτό. Είναι η απόλυτη έκφραση της αγάπης. Είναι εκδήλωση συμπαράστασης. Ο εθελοντισμός αποτελεί μια ανεπανάληπτη μαθητεία, διότι ολοκληρώνει ηθικά και ψυχολογικά, συνδράμει στην αγωνιστικότητα για την καταπολέμηση των «κακώς κειμένων» του κόσμου μας, ενώ ο εθελοντής ικανοποιείται ψυχικά, αισθανόμενος ότι προσφέρει, ενάντια στο συχνά απάνθρωπο σύστημα. Βέβαια, και οι αναξιοπαθούντες δέχονται αμέριστη ηθική και οικονομική στήριξη με ταυτόχρονη άμβλυνση της μοναξιάς και των κοινωνικών ανισοτήτων, αμφότερες των οποίων απομυζούν πολλές φορές την ευτυχία τους για το θείο δώρο της ζωής. Με δεδομένα τα παραπάνω δεν εκπλήσσει, λοιπόν, το γεγονός πως η εθελοντική βοήθεια δύναται να είναι ωφέλιμη τόσο για τον «πομπό» της όσο και για το «δέκτη» της.
Φυσικά, θα ήταν πλάνη, αν υποστηρίζαμε ότι ο εθελοντισμός δεν περικλείει οφέλη για το ευρύτερο κοινωνικό «γίγνεσθαι». Αναλυτικότερα, η προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας είναι το επίκεντρο της εθελοντικής δράσης, όπως και η διηνεκής ενεργοποίηση της κοινωνικής συνείδησης, το οποίο αποτελεί και την «ψυχή» του δημοκρατικού πολιτεύματος, αφού η ευημερία των συνανθρώπων μας επηρεάζει την ευτυχία όλων μας. Επίσης, αξίζει να σημειωθεί ότι η πνευματική στάθμη «αναρριχάται» ριζικά, ενώ οι πολίτες ευαισθητοποιούνται για σοβαρά «ψεγάδια» της παγκοσμιοποιημένης κοινότητας, μαθαίνοντας να αντιτάσσουν τη λογική τους απέναντι στις άλογες απαιτήσεις του κόσμου μας. Τέλος, δεν πρέπει να παραλείψουμε ότι η εν λόγω διαδικασία απαλλάσσει το σύνολο τόσο από τις «παραφυάδες» του ρατσισμού και προπαγάνδας, όσο και από τον κίνδυνο του αμοραλισμού και της «ξύλινης» συμπεριφοράς προς το συνάνθρωπο. Επομένως, έχει καταστεί σε όλους μας σαφές ότι η εθελοντική προσφορά υπέχει απαράμιλλη αξία για όλο το κοινωνικό σύνολο.
Κατανοείτε όλοι, λοιπόν, αγαπητοί συμμαθητές, πως ο εθελοντισμός δεν οριοθετείται, δεν έχει ούτε χρονικά όρια, ούτε συγκεκριμένους τόπους και τρόπους εφαρμογής, διαχεόμενος στο περιβάλλον ξεκινώντας από την καρδιά. Στη σημερινή εποχή δύναται να είναι ο ακρογωνιαίος λίθος μιας ριζικής βελτίωσης. Ωστόσο, κανένα φιλοσοφικό ή κοινωνικό πλαίσιο δεν μπορεί να τον καθορίσει εννοιολογικά ούτε να τον περιορίσει. Πώς μπορεί, άλλωστε, να περιοριστεί η έκφραση της αγάπης;